काठमाडौँ । आठ वर्षको उमेरमा आमाको हात छुट्दा योजना पौडेललाई सायद थाहा थिएन, त्यो एउटा घटनाले उनको जीवनलाई यति लामो समयसम्म पछ्याउनेछ भनेर। आमाको काख, माया र साथ खोज्ने उमेरमै आमाले अर्को विवाह गरेपछि योजनाको बालमनमा गहिरो चोट पर्यो। त्यसपछि उनका दिनहरू पहिले जस्ता रहेनन्। बिस्तारै उनी मानसिक स्वास्थ्य समस्याको चपेटामा परिन् र जीवनका सामान्य खुसीहरू पनि उनका लागि कठिन बन्दै गए।
स्याङ्जाकी २० वर्षीया योजना अहिले काठमाडौँको माछापोखरीमा भाडाको घरमा बुवा र आफू बस्दै आएकी थिएन्। उनका बुवा दृष्टिविहीन छन्। आफ्नो आँखाले संसार देख्न नसके पनि छोरीको भविष्य राम्रो होस् भन्ने चाहना भने उहाँको मनमा सधैँ रह्यो। जीवन चलाउन उहाँ धूप बेच्ने काम गर्नुहुन्छ। सीमित आम्दानी र आफ्नै अवस्थाका कारण छोरीलाई चाहेजति हेरचाह र संरक्षण दिन भने उहाँका लागि सहज थिएन।
आमाले अर्को विवाह गरेपछि योजनाको हेरचाह गर्ने जिम्मेवारी केही समय फुपूहरूले सम्हाल्ने प्रयास गरे। आमाको अभावमा फुपूहरूको घर उनको सहारा बन्यो। तर मानसिक स्वास्थ्यमा समस्या बढ्दै जाँदा योजनाको व्यवहारमा पनि परिवर्तन आउन थाल्यो। उनी डराउने, झगडा गर्ने तथा ओछ्यानमै पिसाब गर्ने जस्ता समस्या देखिन थाले। आफ्नो दैनिकी सामान्य रूपमा चलाउनसमेत कठिन हुँदै गएपछि फुपूहरूसँग लामो समय बस्न सक्ने अवस्था रहेन।
एकातिर आमाको साथ थिएन, अर्कोतिर आफ्नो अवस्थाका कारण अरूको सहारामा निर्भर हुनुपर्ने बाध्यता। योजनाको जीवन विस्तारै आफ्नै लागि पनि कठिन बन्दै गयो। उमेरले २० वर्ष पुगिसक्दा पनि उनी आफूलाई पूर्ण रूपमा सम्हाल्न सक्ने अवस्थामा छैनन्। बौद्धिक क्षमतासम्बन्धी समस्यासँगै उनलाई छारे रोगसमेत छ। त्यसैले उनको जीवनमा नियमित हेरचाह, उपचार, सुरक्षित वातावरण र निरन्तर साथ आवश्यक छ।
तर, छोरीको अवस्था जस्तो थियो, बुवाको अवस्था पनि उस्तै विवश थियो। दृष्टिविहीन भएर धूप बेच्दै जीवन चलाइरहेका बुवाले छोरीलाई चाहेजस्तो हेरचाह गर्न सक्ने अवस्था थिएन। छोरीलाई एक्लै छोड्न पनि सक्ने अवस्था थिएन, तर सधैँ आफैँले हेरचाह गर्न पनि कठिन थियो। बुवाका लागि छोरी केवल जिम्मेवारी थिइनन्, आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठूलो चिन्ता थिइन्।
सायद त्यसैले बुवाले छोरीका लागि एउटा यस्तो ठाउँ खोज्नुभयो, जहाँ उनले सुरक्षित भएर बस्न सकून्, समयमै खाना खान पाऊन्, आवश्यक हेरचाह पाऊन् र आफ्नो अवस्थाअनुसार उपचार तथा माया पाउन सकून्। यही खोजले योजनालाई मानवसेवा आश्रमसम्म ल्यायो।
बुवाको आग्रहमा गत असार २४ गते योजनाले मानवसेवा आश्रममा संरक्षण पाइन्।
योजनाले कक्षा ५र६ सम्म अध्ययन गरेकी छन्। सामान्य लेखपढ गर्न सक्छिन्। अक्षरहरू चिन्न सक्छिन्, सामान्य कुरा बुझ्न सक्छिन्। उनको जीवनमा पढाइले जति अघि बढ्ने अवसर पाउनुपर्ने थियो, परिस्थितिले त्यति अवसर दिएन। बाल्यकालमै आमाको साथ छुट्यो, मानसिक स्वास्थ्यमा समस्या आयो र उमेर बढ्दै जाँदा आफ्नै दैनिकी सम्हाल्न पनि कठिन हुँदै गयो।
कुनै आमाबुवाका लागि आफ्नै सन्तानलाई अरूको जिम्मामा लगाउनु सहज निर्णय हुँदैन। अझ आफ्नो सन्तानको हात समातेर जीवनभर साथ दिनुपर्ने बुवाले परिस्थितिका कारण छोरीलाई आश्रमको जिम्मा लगाउनुपर्दा त्यो क्षण कति पीडादायी थियो होला, कल्पना गर्न कठिन छ। तर कहिलेकाहीँ माया भनेको आफूले मात्र सम्हालेर राख्नु होइन, आफूले सम्भव नभएको अवस्थामा सुरक्षित हात खोजेर जिम्मा लगाउनु पनि हो।
योजनाको जीवनमा आमाको अभाव आज पनि एउटा खाली ठाउँजस्तै छ। बाल्यकालमा आमाले छोडेर गएको त्यो खालीपन समयसँगै मेटिएन। बरु मानसिक स्वास्थ्य समस्यासँग जोडिँदै उनको जीवन थप जटिल बन्दै गयो। उनलाई दोष, गाली वा अपहेलना होइन, बुझाइ र साथ आवश्यक थियो। तर मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिलाई समाजले सहज रूपमा बुझ्न नसक्दा उनीहरू झन् एक्लिँदै जाने अवस्था पनि देखिन्छ।
योजनाको कथा पनि यही प्रश्न बोकेर उभिएको छ । मानसिक स्वास्थ्य समस्यासँग जुधिरहेको व्यक्तिलाई हामीले कति बुझिरहेका छौँरु उसको व्यवहारलाई केवल ‘असामान्य’ भनेर टाढा धकेल्ने कि उसको पीडाको कारण बुझ्नेरु उसलाई बोझ ठान्ने कि उपचार, संरक्षण र मायाको आवश्यकता भएको मानिसका रूपमा स्वीकार गर्ने ?
मानवसेवा आश्रममा आएपछि योजनाको जीवनमा कम्तीमा एउटा सुरक्षित ठाउँ थपिएको छ। यहाँ उनको आधारभूत आवश्यकतासँगै हेरचाह, उपचार र आत्मीय वातावरण पाउने बाटो खुलेको छ। आफ्नो दैनिकी आफैँ सम्हाल्न नसक्ने योजनाका लागि कसैले समय दिएर हेरचाह गरिदिनु, डराउँदा साथ दिनु, बिरामी पर्दा उपचार गराउनु र माया गरेर बोलाइदिनु नै ठूलो कुरा हो।
आज योजना आश्रमको वातावरणमा बिस्तारै घुलमिल हुने प्रयासमा छिन्। उनको विगत बदल्न सकिँदैन। आठ वर्षको उमेरमा छुटेको आमाको साथ फर्काउन सकिँदैन। बितेका वर्षहरू पनि फर्केर आउँदैनन्। तर अब आउने दिनहरूलाई भने केही सहज बनाउन सकिन्छ।
दृष्टिविहीन बुवाले छोरीका लागि आफ्नो आँखाले देख्न नसकेको भविष्यको एउटा सुरक्षित बाटो खोज्नुभयो। त्यो बाटो अहिले मानवसेवा आश्रमको संरक्षणसम्म आइपुगेको छ। छोरीलाई छोड्नुपरेको पीडा बुवाको मनमा होला, तर छोरी सुरक्षित छिन् भन्ने सन्तोषले त्यो पीडालाई केही कम गरिरहेको हुन सक्छ।
योजनालाई आज ठूलो सपना नहोला। धेरै कुरा माग्न पनि नआउला। तर उनलाई पनि अरू मानिसलाई जस्तै माया चाहिन्छ, सम्मान चाहिन्छ, सुरक्षित ठाउँ चाहिन्छ। कसैले उनको हात समातेर ‘तिमी एक्ली छैनौ’ भनेर अनुभूति गराइदियो भने त्यो नै उनका लागि ठूलो सहारा बन्न सक्छ।
आमाको काखबाट टाढिएकी योजना अहिले आश्रमको संरक्षणमा छिन्। आमाको माया फर्काउन नसकिए पनि, उनको बाँकी जीवनमा माया र आत्मीयताको कमी हुन नदिने प्रयास भने गर्न सकिन्छ।
-1751784432.jpg)
-1747554144.jpg)
